![De cruciale rol van internationale handel bij het bereiken van](https://blog.atradiusdutchstatebusiness.nl/hs-fs/hubfs/Net%20Zero%20II.png?width=300&name=Net%20Zero%20II.png)
![Blogs (2) Blogs (2)](https://blog.atradiusdutchstatebusiness.nl/hs-fs/hubfs/Blogs%20%20(2).png?width=1335&name=Blogs%20%20(2).png)
Voedselzekerheidsprobleem verdeelt MENA-regio
![Niels de Hoog](https://25386257.fs1.hubspotusercontent-eu1.net/hub/25386257/hubfs/Untitled%20design%20(3).png?width=56&name=Untitled%20design%20(3).png)
Economisch nieuws
De wereldwijde voedselcrisis is niet voorbijgegaan aan het Midden-Oosten en Noord-Afrika (MENA). De regio is droog en afhankelijk van de invoer van voedsel, waardoor zij kwetsbaar is voor de verstoring van de wereldwijde bevoorradingsketens en de stijging van de wereldvoedselprijzen. Maar niet alle MENA-landen hoeven zich evenveel zorgen te maken over lege buiken of lege portemonnees. Energie-exporteurs, zoals de leden van de Samenwerkingsraad van de Golf (GCC), profiteren duidelijk van de sterke stijging van de olie- en gasinkomsten. Hun economieën bloeien, terwijl de voedselvoorziening relatief veilig is dankzij exclusieve handelsovereenkomsten en grootschalige investeringen in overzeese landbouwgrond. Landen die netto-importeurs zijn van zowel voedsel- als energieproducten, zoals Tunesië, Jordanië, Egypte, Marokko en Libanon, worden daarentegen hard getroffen.
Geen land voor landbouw
Alle MENA-landen zijn voor hun voedselvoorziening sterk afhankelijk van invoer. Hun bruto-invoer van voedsel ligt tussen 2% en 8% van het bbp. Het droge klimaat en het gebrek aan landbouwgrond beperken de landbouwproduktie van eigen bodem. De afhankelijkheid van invoer is vooral duidelijk voor essentiële levensmiddelen, zoals tarwe, dat grotendeels wordt ingevoerd. De Golfstaten vormen hierop geen uitzondering. Alleen Egypte, Marokko en Tunesië hebben een omvangrijke landbouwsector, die meer dan 10% van de bruto toegevoegde waarde van hun economieën genereert. En zelfs daar wordt ongeveer 50% of meer van het graan geïmporteerd.
Figuur 1: MENA's afhankelijkheid van graaninvoer is groot
Als gevolg is MENA kwetsbaar voor de jaarlijkse stijging met 30% van de graanprijs op de wereldmarkt in juni, die aan de consumenten wordt doorberekend. Afgezien van het door hyperinflatie geteisterde Libanon is de grootste inflatieversnelling tot nu toe in Egypte, waar de consumentenprijzen met meer dan 13% op jaarbasis stijgen. (figuur 2).
Figuur 2: Voedselschaarste drijft consumentenprijzen op.
De Golfstaten hebben genoeg vlees op de botten
Het effect van hogere voedselprijzen en verstoringen van de wereldwijde voedselvoorzieningsketens verschilt aanzienlijk tussen de MENA-landen. De rijke landen van de GCC hebben een hoger niveau van voedselzekerheid en zijn veel beter uitgerust om deze schok op te vangen.
Ten eerste zijn de consumenten in de olierijke Golfstaten financieel veel beter in staat om het verlies aan koopkracht als gevolg van een hogere voedselinflatie op te vangen dan elders in de regio. Het inkomen per hoofd van de bevolking, gemeten in koopkrachtpariteit, is bijvoorbeeld bijna zes keer hoger in Saoedi-Arabië dan in Marokko. Ten tweede groeien de economieën van de GCC snel. Dit is het gevolg van de sterke stijging van de prijzen van en de vraag naar fossiele brandstoffen, nu de Russische olie- en gasexport internationaal steeds meer wordt gemeden. Verwacht wordt dat het reële bbp in de GCC in 2022 met gemiddeld 5,6% zal groeien, terwijl de economische groei in de netto-importlanden van MENA naar verwachting zal vertragen tot 1,3%. Ten derde zijn de meeste Golfstaten voor de invoer van granen minder afhankelijk van de conflictlanden Rusland en Oekraïne. Bahrein, Koeweit, Oman en Saoedi-Arabië halen minder dan 4% van hun tarwe rechtstreeks uit die landen, tegenover ongeveer 25% voor Marokko en Jordanië en 50-75% voor Tunesië, Libanon en Egypte. Hoewel Qatar en de VAE de enige twee GCC-landen zijn die een aanzienlijk deel van hun graanvoorziening uit Rusland en Oekraïne betrekken, hebben zij gemakkelijk toegang tot extra voedselvoorraden van alternatieve handelspartners, aangezien zij belangen hebben in hun landbouwsectoren. Om hun zelfvoorziening op voedselgebied te vergroten, hebben zij overal ter wereld landbouwgrond verworven, onder meer in India - de op één na grootste tarweproducent ter wereld - waardoor de VAE en Qatar minder te lijden hebben onder het Indiase uitvoerverbod op tarwe.
MENA importen onder druk
Hoewel de economische vertraging en de stijging van de inflatie naar verwachting tijdelijk zullen zijn, is het vanuit het oogpunt van kredietrisico zorgwekkend dat MENA-landen zoals Egypte en Tunesië kampen met een nieuwe verslechtering van hun macro-economische onevenwichtigheden. De stijgende invoerrekening als gevolg van de hogere voedsel- en energieprijzen overschaduwt reeds het herstel van de export en het toerisme als gevolg van de coronacrisis. De tekorten op de lopende rekening zullen daardoor nog hoger uitvallen dan tijdens de piek in 2020. Tegelijkertijd blijven de overheidsuitgaven voor economische steun hoog door hogere voedsel- en energiesubsidies.Figuur 3: Tekorten op lopende rekening overschrijden coronapieken
De financiële ruimte om deze nieuwe schok op te vangen is duidelijk beperkt. Alle netto-importerende MENA-landen hebben een schuldenquote van ruim boven de kritische drempel van 70% van het bbp die het IMF voor opkomende markten hanteert. Bovendien stijgen de mondiale rentetarieven nu, waardoor externe schuldfinanciering duurder wordt. Voor Libanon betekent dit een verdieping van de gecombineerde staatsschuld, betalingsbalans en humanitaire crisis waarin het zich sinds 2019 bevindt. Tunesië en Egypte zijn mogelijk de volgende landen die in financiële problemen kunnen komen, aangezien hun deviezenreserves opraken en zij op zoek zijn naar nieuwe IMF-programma's. Jordanië en Marokko zijn het meest schokbestendig onder de netto-importeurs met voldoende deviezenreserves en een fatsoenlijke toegang tot zowel de internationale kapitaalmarkt als officiële leningen.
Wij verwachten dat de GCC-landen een deel van hun oliedollars - die momenteel vrijelijk stromen - zullen gebruiken om hun in financiële moeilijkheden verkerende buren te helpen. Dergelijke financiële steun is onlangs verleend aan Egypte en min of meer toegezegd aan Tunesië. De GCC-landen treden vaak op als geldschieters in laatste instantie om politieke instabiliteit in de regio te voorkomen. Om de netto-importlanden van de MENA echter bestand te maken tegen toekomstige schokken, moet de financiële hulp gepaard gaan met verregaande economische hervormingen en initiatieven ter verbetering van de voedselzekerheid en ter voorbereiding op de klimaatverandering.
![Niels de Hoog](https://25386257.fs1.hubspotusercontent-eu1.net/hub/25386257/hubfs/Untitled%20design%20(3).png?width=66&name=Untitled%20design%20(3).png)